Wintertijd; de beste tijd voor je slaap en gezondheid!
Ieder jaar in het voorjaar wordt de klok een uur vooruit gezet en in het najaar gaat de klok een uur terug. De laatste jaren is er meer sprake van dat we misschien beter kunnen beslissen om terug te gaan naar de wintertijd en die deze voor altijd instellen.
De wintertijd gaat in op zondag 26 oktober 2025; de klok wordt dan om 3.00 uur teruggezet naar 2.00 uur in de nacht.
Slapen in de zomer
In het laatste weekend van maart gaat de klok in de nacht van zaterdag op zondag een uur vooruit van 2.00 uur naar 3.00 uur. Deze tijd is de Midden-Europese standaardtijd.
Er zijn veel mensen die last hebben van het twee keer per jaar verzetten van de klok. Het verzetten naar de zomertijd in het voorjaar is het meest belastend voor je brein en lichaam. We slapen een uur korter en het is moeilijker om in slaap te vallen, aangezien we voor ons gevoel een uur eerder naar bed toe gaan. Ook kunnen we later in slaap vallen en zo ontstaat er een slaaptekort, want we moeten volgens de (sociale) klok wel weer op dezelfde tijd opstaan.
Het probleem hierbij is dat het vaak niet één dag duurt om eraan te wennen, maar het kan wel vier weken duren voordat ons brein en lichaam zich hebben aangepast aan het nieuwe ritme. Sommige mensen kunnen er de hele zomer klachten door hebben.
Dat is de reden dat de Europese Unie (EU) er vanaf wil. Ieder land wordt voor de keuze gesteld om óf permanent voor de zomertijd óf voor de wintertijd te kiezen. Vooralsnog is er nog geen keuze gemaakt in Nederland. Dat geldt eigenlijk ook voor alle andere Europese landen die een zomer- en wintertijd hebben.
Geheugensteuntje; In het voorjaar gaat de klok een uur vooruit!
Slapen in de winter
De huidige wintertijd in Nederland is de Midden-Europese standaardtijd. De klok wordt ieder jaar in het laatste weekend van oktober in de nacht van zaterdag op zondag teruggezet van 3.00 uur naar 2.00 uur. De nacht wordt daardoor een uur langer. In het najaar kunnen we dus langer slapen.
De overgang van de zomertijd naar de wintertijd is minder belastend voor ons. Als we om 7.30 uur opstaan, denkt ons lichaam (en brein) dat het al 8.30 uur is; we voelen ons wakker en kunnen makkelijker opstaan. Het in slaap vallen gaat waarschijnlijk beter in de avond, aangezien de biologische klok denkt dat het een uur later is.
Een nadeel van het najaar en de winter is dat het steeds later licht wordt in de ochtend. Daglicht zorgt ervoor dat onze biologische hoofdklok de nucleus suprachiasmaticus (SCN) kan resetten in de ochtend. De productie van melatonine stopt dan en het cortisolniveau stijgt. Langer donker in de ochtend betekent minder goed de dag starten. Zeker bij vroeg opstaan.
In onze samenleving is er een variatie in de seizoenen als het over slaap gaat. In het algemeen hebben we een langere nachtrust in de winter en een kortere in de zomer. De meeste mensen slapen langer in de winter omdat ze later wakker worden en niet omdat ze vroeger in de avond naar bed gaan. Het is goed mogelijk dat kunstlicht en het gebruik van apparaten zoals een telefoon, tv of pc, hierbij een (grote) rol spelen.
Zoals we allemaal weten is het kouder in de winter waardoor onze slaapkamers koeler zijn. Dat helpt om beter te kunnen slapen. In de zomer belemmert de warmte ons om goed te slapen in de nacht.
.
Vroeger
In Nederland keek men vroeger naar de stand van de zon om te kijken hoe laat het was; de zonnetijd. Zodra de zon op het hoogste punt stond van de dag was het 12.00 uur. In Nederland hadden we dan ook verschillende tijden afhankelijk van waar je je bevond. Dat werd toch wel onpraktisch en vervolgens werd de Amsterdamse tijd aangehouden voor heel Nederland.
Nederland hoort van oorsprong bij de huidige Engelse wintertijd (of Greenwich tijd) in de West-Europese tijdzone. Dat heeft te maken met onze ligging. We zijn oorspronkelijk ingedeeld bij de tijd van de 0-meridiaan (Greenwich Mean Time). Deze tijd is onze natuurlijke (zonne)tijd.
Tweede wereldoorlog
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Nederland gedwongen om de Duitse tijd aan te houden; we kwamen zodoende in de tijdzone van de Midden-Europese tijd. De zon stond dan om 12.00 uur op zijn hoogst in Berlijn en niet meer in Amsterdam. In die periode werd onze klok permanent het hele jaar door een uur vooruit gezet.
Economische crisis in 1977
In 1977 werd er vanwege financiële overwegingen gekozen om de zomertijd in te voeren in Europa om daarmee de kosten van straatverlichting te verlagen. In die tijd was er een oliecrisis en men wilde kostbare energie besparen. De Europese Unie heeft vervolgens de zomertijd en de wintertijd afgesproken in (bijna) alle landen in Europa. De Nederlandse regering heeft vervolgens besloten om dezelfde tijd aan te houden als onze buurlanden.
We verzetten vanaf dan twee keer per jaar onze klok.
Dat had als gevolg dat onze tijd nóg een uur later opschoof in de zomer. De zon stond daardoor niet om 12.00 uur in Amsterdam het hoogst, maar in Litouwen en Griekenland. Nederland kwam zodoende iedere zomer in de Oost-Europese tijdzone van 21 juni tot 26 oktober.
Voorstel Europese Commissie in 2018
In 2018 heeft de Europese Commissie een voorstel gedaan om deze wisseling af te schaffen. Er was onvoldoende steun van de EU-lidstaten en daarmee heeft het voorstel het destijds niet gehaald. Volgens het kabinet moet de Europese Commissie eerst diepgaand onderzoek doen naar de effecten van zo’n afschaffing. Voor nu betekent het dat er nog niets veranderd is; we houden vooralsnog de zomer- en wintertijd aan.
Heden
De energiebesparing en kosten vermindering is in onze huidige tijd onduidelijk. Dat heeft er waarschijnlijk ook mee te maken dat we ledverlichting hebben en de kosten die slaaptekort met zich meebrengt zijn wellicht vele malen hoger. Denk aan: meer verkeersongelukken, verzuim op het werk, minder efficiënt werken en meer zorgkosten doordat er meer gezondheidsklachten en ziekten kunnen ontstaan als gevolg van slaaptekort.
Gevolgen Slaaptekort
Slaaptekort heeft negatieve gevolgen voor je gezondheid.
Op de korte termijn kunnen we al na één slechte nacht klachten hebben zoals; vermoeidheid, slechte concentratie, een verminderde focus, geïrriteerd zijn, sneller boos worden, minder goed reactievermogen, stemmingswisselingen, sneller fouten maken, somberheid en hoofdpijn.
Op de lange termijn is er een verhoogde kans op:
- Hart-en vaatziekten.
- Obesitas.
- Kanker.
- Diabetes type 2.
- Een depressie.
- Je hebt een verhoogde kans om eerder te overlijden.
RIVM
Het RIVM heeft in 2019 een uitgebreide literatuurstudie gedaan en daaruit blijkt dat de overgang naar zomertijd leidt tot een verstoring van je slaap, wat negatieve gevolgen kan hebben. Er komen kort na het vooruit zetten van de klok eind maart meer ongelukken en hartinfarcten voor.
Het blijkt dat de dag nadat de wintertijd is ingegaan het aantal hartaanvallen daalt. Ook gebeuren er minder ongelukken in het verkeer. Dat ene uurtje extra slaap maakt dus enorm veel uit.
Als Nederland kiest voor de wintertijd dan zouden onze buurlanden Duitsland en België ook hiervoor moeten kiezen. Er zijn namelijk veel Nederlanders die net over de grens werken.
Wat is het beste voor onze biologische klok?
Als je puur kijkt naar onze biologische klok dan is zowel de zomertijd als de wintertijd niet de beste tijd. Voor onze biologische klok is het beste om onze natuurlijke tijd aan te houden; de huidige wintertijd in Engeland. En deze vervolgens voor altijd aanhouden. Voor onze gezondheid zou dat de beste optie zijn.
Dat betekent concreet dat het nu ieder jaar in de zomer in Nederland twee uur later is dan in onze natuurlijke tijd. En in de winter staat onze klok nu één uur later ingesteld.
Nu denk je misschien; “Het maakt toch niet zoveel uit? Het is maar een uurtje of twee”. Maar als je kijkt naar de werking van onze biologische klok is dat een groot verschil en 25% van de mensen vinden het lastig om met deze tijdsverschillen om te gaan en hebben daar flinke klachten door.
Volgens Marijke Gordijn (chronobioloog) is de allerbeste optie terug gaan naar onze oorspronkelijke tijd; De West-Europese tijd ofwel de Engelse tijd. Het invoeren van de wintertijd is daarna een goede tweede keuze.
Wanneer we deze voor ons oorspronkelijke tijd weer aan zouden houden dan heeft dat de volgende voordelen;
- We krijgen dan in de ochtend de juiste hoeveelheid licht om onze dag goed te kunnen starten.
- Dat zorgt ervoor dat onze biologische hoofdklok goed kan resetten en we ons optimaal kunnen voelen.
- In de avond wordt het eerder donker en krijgen we minder avondlicht waardoor we beter en eerder kunnen slapen.
Onze klok zal waarschijnlijk nooit teruggezet worden naar onze natuurlijke tijd.
Wintertijd; de beste tijd voor je gezondheid! (bij de keuze uit zomertijd of wintertijd)
Het antwoord is; ja!
De beste keuze voor ons brein en lichaam is de wintertijd. Deze tijd is het dichtst bij onze natuurlijke tijd. Dat geeft alleen maar meer voordelen voor onze slaap en waak. Daarmee bevordert de wintertijd onze algehele gezondheid, met minder nadelige effecten van slaaptekort op korte en lange termijn. We kunnen een uur langer slapen en hoeven onze hersenen en lichaam zich niet twee keer per jaar aan te passen. Onze biologische hoofdklok, de suprachiasmatische nucleus (SCN), regelt alle processen in ons lichaam het best bij regelmaat.
Als er gekozen zou worden voor de wintertijd, dan schuiven we de tijd een uurtje dichter bij onze oorspronkelijke natuurlijke tijd, wat onze gezondheid ten goede komt.