Jeuk kan je nachtrust compleet verstoren. Zodra je eindelijk wilt ontspannen, lijkt het alsof de jeuk alleen maar toeneemt. Je krabt, draait en voor je het weet ben je klaarwakker. Nachtelijke jeuk is één van de meest onderschatte oorzaken van slecht slapen, maar gelukkig kun je er vaak veel meer aan doen dan je denkt.
Wat is jeuk?
De definitie van jeuk is; een kriebelend gevoel aan de huid. Het wordt vaak beschreven als een onplezierig gevoel dat zorgt voor een behoefte om te krabben. Pruritus is de medische term. De huid is ook de enige mogelijke plek waar je jeuk kunt voelen. Via zenuwuiteinden in de huid gaat er een jeuksignaal via het ruggenmerg naar de hersenen, waar het wordt ‘gezien’ als jeuk.
Eigenlijk geeft jeuk aan dat er iets aan de hand op je huid, waarna je als reactie gaat krabben. Deze plek is als het ware een dreiging van gevaar zoals bijvoorbeeld een insect, die je vervolgens door te krabben wegjaagt.
Dit alarmsysteem is niet hetzelfde als het alarmsysteem bij pijn.
Door jeuk wordt je aangezet om te gaan krabben en dat gebeurt in de eerste instantie vaak reflexmatig, je denkt er niet over na.
Vicieuze cirkel
Is de jeuk sterk aanwezig?
Dan kan het zijn dat de huid kapot wordt gekrabd en pijnklachten geeft. Het jeukt dan misschien niet meer, maar door het herstel van de huid kan er weer jeuk ontstaan. Je komt in een vicieuze cirkel; er ontstaat jeuk waardoor je gaat krabben en krabben leidt (weer) tot jeuk. Natuurlijk kun je ook bewust krabben of uit gewoonte.
Chronische jeuk
Langdurige jeuk komt vooral voor bij verschillende huidaandoeningen zoals eczeem, netelroos en psoriasis. De jeuk kan over het hele lichaam voorkomen.
Bij een kriebelend haartje is er sprake van lichte jeuk, maar er zijn verschillende gradaties. Heftige jeuk kan je leven behoorlijk verstoren. Bij constitutioneel eczeem bijvoorbeeld kan de jeuk ondraaglijk zijn; te vergelijken met het aangeraakt hebben van brandnetel of alsof er enorm veel beestjes op of onder de huid lopen.
Oorzaken jeuk
Jeuk kan ontstaan door veel verschillende oorzaken:
- Een chronische huidaandoening van binnenuit zoals eczeem of psoriasis.
- Oorzaken van buitenaf; planten of insecten.
- Bijwerking van een medicijn. Lees altijd goed de bijsluiter of kijk op apotheek.nl.
- Een allergie door onder andere pollen, dieren of huismijten.
- Een schimmelinfectie.
- Een andere ziekte aan de lever en nieren of kanker.
- Een psychische aandoening zoals een depressie.
- Het microbioom, de bacteriën in je darmen, heeft wellicht invloed op het ontstaan van jeuk.
- Bepaalde soorten voedingsmiddelen kunnen jeukklachten geven als je er een genetische gevoeligheid voor hebt. Daar zitten stofjes in die zorgen dat er histamine vrijkomt; de histaminevrijmakers. Zoals; schimmelkaas, Franse kaas, pittig eten, rode wijn en paprika chips en sommige conserveringsmiddelen.
Stress
Je kunt zelf last hebben van stress door de jeuk maar ook door andere oorzaken of personen in je nabije omgeving. Verhoogde spanningen en stress maken je huidaandoening erger waardoor de jeuk toe kan nemen. Piekeren in bed zorgt er ook voor dat je nóg slechter gaat slapen omdat je dan alert en wakker wordt. Slechter slapen leidt dan tot (nog) meer stress en zo wordt het erg lastig om uit deze vicieuze cirkel te stappen.
Factoren die jeuk erger maken:
- Zeep.
- Water.
- Warmte.
- Wol of ruwe vezels in kleding.
- Droge lucht.
- Alcohol.
- Transpiratie.
- Je algehele conditie.
- Spanningen.
- Stress.
Slapen met jeuk
Jeukklachten kunnen de slaap ernstig verstoren. Zeker als de jeuk de hele nacht aanhoudt en je ook nog naast bewust krabben, onbewust gaat krabben. Je kunt dan je huid kapotmaken, soms zelfs tot bloedens toe.
Net als bij tinnitus is er overdag genoeg afleiding waardoor je aandacht minder naar de jeuk uitgaat. In de nacht ben je niet bezig met iets en is er geen afleiding meer. Dan is de kans groot dat je de jeuk extra goed voelt en is het moeilijk om ontspannen te liggen in bed. Chronische jeuk is een meer dan vervelende stoorfactor bij het slapen. Er is een grote kans dat het je slaap maar ook de nachtrust van je partner negatief beïnvloedt. Door de jeuk kun je niet ontspannen en heb je continu de neiging om te gaan krabben.
Je bent meerdere momenten ‘s nachts gevoeliger voor jeuk in de slaapfases na de rem-slaap. Een minder goed dag- en nachtritme activeert je immuunsysteem wat bijdraagt aan meer jeuk.
Je slaapt slechter met jeuk, maar slecht slapen kan ook meer jeuk veroorzaken.
Gevolgen slapeloosheid
Slapeloosheid leidt tot een slaaptekort met alle beperkende gevolgen van dien zoals, vermoeidheid, stress, concentratieproblemen, prikkelbaarheid, stemmingswisselingen, hoofdpijn, sneller ziek worden en verzuim op je werk of school.
Heb je last van chronische insomnie of slapeloosheid?
Dan heb je meer kans op hart- en vaatziekten, diabetes 2, kanker, obesitas en een depressie. Dat wil niet zeggen dat je daadwerkelijk één van deze ziekten krijgt.
Het is belangrijk om de jeuk zoveel mogelijk te verminderen en beter te slapen. Je immuunsysteem werkt dan optimaler en het herstel van de kapotte huid gaat sneller.
Je kunt je slaapgewoontes (slaaphygiëne) verbeteren, piekeren verminderen en de slaapdruk verhogen zodat je slaap verder verbetert.
Huisarts
De meeste mensen gaan naar de huisarts wanneer de jeuk het dagelijkse leven begint te belemmeren. Slaap je daarbij ook slecht, dan is het van belang dat je hulp gaat zoeken.
Winter
Huidklachten kunnen in de winter verergeren door de droge lucht van de verwarming. De huid droogt dan verder uit. Toenemende huidproblemen brengen vaak meer jeuk met zich mee.
Gevolgen jeuk
Iedereen gaat anders om met jeuk. Hierbij kunnen sociale factoren, je leeftijd, geslacht, werk, vrienden, familie, cultuur van invloed zijn. Jeuk kan je leven flink negatief beïnvloeden en je beroven van gezonde slaap. Door te krabben wordt de jeuk even minder maar komt daarna eigenlijk gewoon weer terug en dan blijf je vaak aan het krabben. Het risico van veel krabben is dat de huid beschadigt.
Wat moet je niet doen?
- Pijnstilling gebruiken bij jeuk. Zoals het woord al zegt bestrijden pijnstillers pijn en niet de jeuk. Pijn en jeuk onderdrukken elkaar. Onderdruk je pijn, dan voel je juist de jeuk.
- Krabben. Het voelt wel fijn om te krabben, maar daardoor ga je juist meer krabben. Er wordt histamine vrijgemaakt en het immuunsysteem wordt gewaarschuwd om paraat te staan. Histamine veroorzaakt jeuk.
- Lang warm douchen en daarbij veel zeep te gebruiken.
- Gaan wrijven, ook niet met een handdoek na het douchen.
Wat helpt? Praktische tips
- De huid invetten met een neutrale zalf of crème.
- Een koude douche nemen want kou geeft een signaal af, wat in de plaats komt van jeuk, waardoor je geen jeuk meer ervaart.
- Kort douchen, maximaal 5 minuten en gebruik lauw water.
- Gebruik ongeparfumeerde milde producten op je huid.
- Voorkom een droge huid, want dat geeft meer jeuk. Smeer je huid in met een vettige crème. Niet té dik. Beter vaker een dunnere laag dan 1 dikke laag.
- Koelen met ijsblokjes in een doek of washandje.
- Draag nachtkleding zodat je huid zo min mogelijk in contact komt met droge lucht.
- Katoenen (nacht)kleding helpt om beter vocht op te nemen bij veel zweten.
- Gebruik bad- of doucholie.
- Was je kleren met ongeparfumeerd wasmiddel en gebruik geen wasverzachter.
- Bedek de huid zodat je het ontstaan van wondjes kunt voorkomen door krabben.
- Knip je nagels kort.
- Na het douchen of in bad gaan, kun je het beste de huid droog deppen.
- Een jeukdagboek bijhouden voor meer inzicht en bewustwording van de jeuk, gevolgen en effecten van getroffen maatregelen.
Behandeling arts
Mensen krijgen vaak antihistamine pillen voorgeschreven, maar die onderdrukt alleen de werking van histamine. Het is beter om de waarneming van jeuk in de hersenen te blokkeren, wat mogelijk is met bijvoorbeeld een lage dosering antidepressiva, anti-epileptica of medicatie tegen psychoses.
Het ligt eraan welke vorm van jeuk je hebt en de oorzaak daarvan. Bij constitutioneel eczeem kan de dermatoloog een eczeemzalf voorschrijven. Dat zijn medicinale zalven zonder of met hormonen waardoor het eczeem en de jeuk vermindert. Ook lichttherapie, immunotherapie met tabletten of injecties kunnen helpen.
Er bestaat de mogelijkheid om bij een diagnose met eczeem, een krabbeheersingscursus oftewel habit reversal te volgen. De arts kan je hiervoor doorverwijzen. Bij habit reversal draait het om het proces van bewustwording; je wordt bewust van de jeuk en je reactie daarop; het krabben. Via oefeningen ga je leren om het krabgedrag om te zetten in onschadelijk gedrag. Dat kan bijvoorbeeld een ontspannende bezigheid zijn.
Jeuk en slapen
Jeuk kan de kwaliteit van je leven en je slaap ernstig aantasten. Het kan erger zijn dan pijn. Zodra je een slaaptekort ontwikkelt door (chronische) jeuk kun je daar diverse klachten van hebben, zoals onder andere vermoeidheid en vermindering van concentratie.
Krabben is iets wat tijdelijk een beetje verlichting geeft, maar is geen oplossing. Je kunt zelf zeker iets doen om de jeuk te verminderen met de bovengenoemde tips. Helpt het niet? Dan kun je het beste naar de huisarts gaan.
Wil je je slaap verder verbeteren? Dan kan een slaapcoach of psycholoog je verder helpen.