Lig je ’s avonds in bed en voel je een vervelend, kriebelend of tintelend gevoel in je benen? Alsof je móét bewegen om dat onrustige gevoel kwijt te raken? Dan heb je mogelijk last van rusteloze benen, ook wel Restless Legs Syndrome (RLS) genoemd. Dit kan een flinke stoorzender zijn voor een goede nachtrust. In deze blog leg ik uit wat rusteloze benen zijn, wanneer ze juist opspelen en wat je eraan kunt doen om tóch beter te slapen.
Wat zijn rusteloze benen?
Dit is een slaapgerelateerde bewegingsstoornis genaamd Rusteloze benen Syndroom (Restless Legs Syndrome; RLS) die niet in de slaap behoort voor te komen. Het kan soms ook in de armen voorkomen. Het komt vaak voor en het gaat samen met een nare kriebelend en jeukend gevoel in de benen. Je hebt hierbij een onweerstaanbare drang om je benen (voeten) te bewegen.
Het is naast chronische insomnie, slaapapneu en circadiane ritmestoornissen één van de meest voorkomende slaapstoornissen.
Door te bewegen verdwijnt het vervelende gevoel; je hebt een onweerstaanbare drang om te moeten bewegen. De klachten beginnen vaak in de avond erger te worden, zo ook bij stilzitten of liggen. Als je last hebt van dit rusteloze benen, zul je sneller de neiging hebben om te gaan bewegen. Maar het wordt echt vervelend als je daardoor niet in slaap kunt vallen of moeite hebt met doorslapen.
Wanneer kun je rusteloze benen ervaren?
Je kunt voornamelijk of alleen last hebben van rusteloze benen op het einde van de dag, in de avond en aan het begin van de nacht. In de ochtend zijn de klachten verdwenen. Op rustige momenten, vaak in de avond en nacht, ontstaan de klachten. het kan zijn dat je in het begin van de avond al dit onprettig gevoel in je onderbenen of voeten ervaart. Bijvoorbeeld tijdens tv kijken of achter je computer. Het gevoel kan door het bewegen van benen en voeten even verdwijnen, maar komt binnen een minuut vaak weer terug. Deze sensaties worden dan erger naarmate de avond vordert. Deze klachten kunnen uren aanhouden en het is dus niet vreemd dat mensen met rusteloze benen last hebben van slaapproblemen.
Klachten bij rusteloze benen (RLS)
Bij het rusteloze benen syndroom (RLS) heb je last van de volgende klachten:
- Er zijn onaangename sensaties aanwezig in je benen of voeten.
- Het nare gevoel kan kriebelend zijn.
- Daarbij bestaat er een drang om de benen te moeten bewegen.
- Soms kunnen de armen, gezicht en andere lichaamsdelen meedoen.
- Bij rust liggend of zittend starten de klachten.
- Je rusteloze benen zorgen voor een slaapverstoring, stress en bezorgdheid.
- Verstoring van het gedrag op fysiek, mentaal of sociaal vlak overdag.
Bij beweging verminderen of stoppen de klachten zoals bij lopen of strekken.
Hoe beïnvloeden rusteloze benen je slaap?
Doordat de klachten vooral opspelen in de avond en nacht, kan RLS leiden tot:
- Moeite met in slaap vallen; je kunt simpelweg niet stil blijven liggen. Een ontspannen houding is
- Regelmatig wakker worden doordat je benen blijven bewegen. Lig je uren wakker? Lees dan mijn blog; “Ik lig uren wakker in bed“.
- Onrustige slaap, waardoor je minder goed herstelt.
Lees ook mijn blog:” De kracht van goed slapen“. Over alle gezondheidsbevorderende aspecten van een goede herstellende slaap, die essentieel zijn voor een fijn en gezond leven op zowel lichamelijk als mentaal vlak.
Vormen RLS en oorzaken
- Primaire RLS : Deze vorm is erfelijk en komt dan vaker voor in je familie. De meest voorkomende oorzaak van primaire RLS is dus een erfelijke aanleg. Wetenschappelijke onderzoeken tonen aan dat 40 tot 90% van de mensen met deze vorm van RLS hebben een ouder, broer of zus die ook RLS heeft. Klachten kunnen al op jonge leeftijd tot uiting komend worden, soms verward met groeipijnen. Bij primaire erfelijk RLS heeft 2% deze klachten al gehad tussen de leeftijd van 8 en 20 jaar. Het is pas enkele jaren bekend dat deze vorm van RLS erfelijke aspecten bevat.
- Secundaire RLS: De belangrijkste oorzaak van secundaire RLS is een ijzertekort, vooral in je brein. Ijzer is met name belangrijk bij de aanmaak van neurotransmitters, zoals dopamines. Door een tekort aan dopamine kunnen abnormale bewegingen tot stand komen. Bij RLS en ook bij de ziekte van Parkinson.
De volgende middelen hebben rusteloze benen als bijwerking:
- Antidepressiva.
- Antipsychotica kunnen de RLS klachten veroorzaken of laten toenemen.
- Koffie, alcohol en sigaretten in de avond.
- Anti-braakmiddelen.
- Pillen tegen wagenziekte.
Wie heeft een grotere kans op rusteloze benen (RLS) of RLS – klachten?
Rusteloze benen (RLS) komen op alle leeftijden voor. Jongeren hebben het minste last van RLS en ouderen het meeste. Het wordt geschat dat 5- 7% van de volwassenen last heeft van rusteloze benen en neemt toe naarmate je ouder wordt.
Je hebt een grotere kans om RLS of RLS klachten te ontwikkelen bij:
- Een leeftijd boven de 55 jaar; de kans om rusteloze benen te krijgen is dan 10 tot 20%. Of misschien wel 30%.
- Een zwangerschap.
- De ziekte van Parkinson.
- nierfunctiestoornissen.
- Zenuwaandoeningen.
- Traag werkende schildklier.
- Reumatoïde artritis.
- Spataders.
- Vitamine B12 tekort.
- Slaapapneu; tijdelijk stoppen met ademhalen in je slaap.
- Een verlaagd ijzergehalte (ferritine).
- Vrouwen; zij hebben 2x zoveel kans op RLS.
- De aanwezigheid van enkele genen die betrokken zijn bij RLS.
Wat kan rusteloze benen (RLS) verergeren?
- Medicatie zoals neuroleptica en antidepressiva.
- Leefstijlfactoren zoals alcohol en cafeïne in de avond.
- Laat sporten in de avond.
Gevolgen rusteloze benen(RLS) op je slaap
Rusteloze benen kunnen voor een verslechtering zorgen van kwaliteit van leven doordat je slaap ernstig verstoord kan raken. Doordat de klachten vooral opspelen in de avond en nacht, kan RLS leiden tot:
- Moeite met in slaap vallen. Je benen moeten regelmatig bewegen en je kunt dus niet stil liggen. Rustig ontspannen liggen in bed is dan bijna onmogelijk.
- Vaak wakker worden in de nacht doordat je benen blijven bewegen.
- Moeilijk weer in slaap vallen. Je kunt gaan piekeren en dat houdt je onnodig lang wakker. Lees ook mijn blog;” Ik kan niet slapen door piekeren”.
- Onrustige slaap waardoor je minder goed herstelt en dat merk je de volgende ochtend.
- Een te korte slaapduur. De wekker gaat toch weer en je zult moeten opstaan, ongeacht het aantal uren slaap.
Mensen met rusteloze benen zijn overdag slaperig en kunnen depressief of angstig zijn. Als je ook nog een andere ziekte hebt of net geopereerd bent, kan RLS erger worden.
Krampen in je beenspieren = niet hetzelfde als rusteloze benen (RLS).
Gevolgen slaaptekort
Slaaptekort kan je dagelijkse leven flink ontwrichten. Na een slechte nacht kun je al last hebben van de volgende klachten overdag:
- Vermoeidheid,
- Hoofdpijn,
- Concentratieverlies
- Somberheid,
- Stemmingswisselingen,
- Geïrriteerd zijn,
- Weinig kunnen hebben,
- Meer fouten maken,
- Verminderde focus en
- Een slechter werkend geheugen.
Op de lange termijn kan een tekort aan slaap resulteren in meer kans op hart-en vaatziekten, diabetes, kanker en obesitas.
Heb je naast rusteloze benen ook last van pijn? Lees dan mijn blog: “Ik kan niet slapen door pijn”.
Slaaptekort = Roofbouw op je gezondheid.
Wat kun je zelf doen tegen rusteloze benen?
Gelukkig zijn er verschillende manieren om de klachten te verlichten:
- Beweeg voldoende overdag, maar je kunt het beste overmatige inspanning vlak voor het slapen vermijden; dit kan juist averechts werken.
- Een regelmatig slaappatroon is belangrijk. Houd dezelfde bed- en opstaantijden aan.
- Een gezond lichaamsgewicht krijgen en behouden helpt mee.
- Beperk koffie en alcohol. Deze stoffen kunnen de klachten verergeren. Lees ook mijn blog; ”koffie en cafeïne“.
- Stop met roken. Roken heeft een negatieve invloed op rusteloze benen.
- Voordat je naar bed gaat kan een warm bad of een massage van je onderbenen soms helpen.
- overweeg om te stoppen met het slikken van antidepressiva als je die gebruikt.
- Probeer lichte beweging voordat je naar bed gaat.
- Zorg voor een koele slaapkamertemperatuur. Lees ook mijn blog; ”ik kan niet slapen door de warmte”.
- Een ontspannend avondritueel. Je zult een betere start van de nacht hebben dan zonder deze vorm van ontspanning.
Wanneer naar de dokter?
Heb je regelmatig last van rusteloze benen en beïnvloedt dit je slaap of dagelijks functioneren? Dan is het belangrijk om dit te bespreken met je huisarts. Er zijn namelijk medicijnen die kunnen helpen bij ernstige RLS, vooral als leefstijl maatregelen onvoldoende effect hebben. De arts kan dan in de gaten houden of deze medicijnen nog goed blijven werken en er niet voor gaan zorgen dat andere lichaamsdelen ook gaan meedoen, de klachten niet eerder op de dag komen of dat je klachten verergeren.
Via bloedonderzoek kan bepaalt worden of je een ijzertekort hebt. Zonodig worden er vervolgens ijzertabletten voorgeschreven. Een infuus met ijzer wordt gegeven als de ijzertabletten niet helpen.
Het kan ook zijn dat er in andere gevallen een dopamine-agonist wordt gegeven. Dit is een medicijn dat de werking van dopamine nabootst en het versterkt de werking van je eigen dopamine. Dopamine pleisters gebruiken is ook een mogelijkheid; de werking is prima en geeft weinig bijwerkingen. Pleisters met een 24-uurs afgifte zijn ook verkrijgbaar als je klachten de hele dag door voorkomen.
Tot slot
Rusteloze benen kunnen je slaap flink verstoren, maar er zijn gelukkig manieren om de klachten te verminderen. Een combinatie van leefstijl, ontspanning en indien nodig, medische ondersteuning kan al veel verschil maken.
Onthoud: je bent niet de enige. Veel mensen hebben last van RLS, en de juiste aanpak kan je nachtrust én je energie overdag sterk verbeteren. Ga naar de dokter als je rusteloze benen, je uit je slaap houden en hierdoor je dagelijkse leven negatief wordt beïnvloed.
Je slaap verbeteren = De beste investering in jezelf!