Je kent het vast wel; je bent doodmoe, je kruipt lekker onder de wol en je ogen vallen bijna dicht. Maar zodra je hoofd het kussen raakt, begint het. Een kriebel in je keel die verandert in een oncontroleerbare hoestbui; weg nachtrust!
Nachtelijk hoesten is niet alleen vervelend voor jezelf maar ook voor je partner (en soms zelfs de buren). Waarom wordt het hoesten eigenlijk erger zodra je gaat liggen? En belangrijker nog; wat kun je eraan doen om toch die broodnodige slaap te pakken?
Hoesten
Hoesten is een natuurlijke manier die het lichaam gebruikt om de luchtwegen schoon te houden. Er wordt met flinke kracht lucht vanuit de longen naar buiten gebracht. Slijm of een irriterende stof of materiaal wordt hierdoor uit de keel, longen en luchtpijp gehaald.
De keel en neusholte bevatten slijmvliezen en kleine haartjes. Bij het inademen kan er vuil en stof op deze slijmvliezen belanden. De haartjes werken voortdurend om vuil, stof en slijm naar boven te brengen. Hoesten versnelt dit en vervolgens wordt het slijm doorgeslikt of uitgespuugd.
Symptoom
Hoesten is geen aandoening maar een symptoom. Vaak zorgt een verkoudheid- of griepvirus voor hoesten. Maar er zijn ook mensen die al heel lang hoesten, soms jaren. De impact van (chronisch) hoesten is enorm. Het zorgt voor dagelijkse problemen en onbegrip. Zo nu en dan hoesten is normaal.
Huisartsen zien heel veel mensen met hoestklachten. Vrouwen hebben er vaker last van dan mannen en gemiddeld wachten mensen 3 tot 6 maanden om daarmee naar de huisarts te gaan. Bij de huisarts staat hoesten in de top 3 van genoemde klacht. Voordat de hoestpoli wordt bezocht duurt het gemiddeld erg lang, namelijk 5 jaar.
Soorten hoest
Er is sprake van een droge hoest of kriebelhoest als er geen slijm wordt opgehoest. De luchtwegen zijn geïrriteerd en blijven dan signalen sturen om te hoesten.
Bij een productieve hoest is er wel slijm aanwezig in de luchtwegen. Hoesten maakt dit slijm los en werkt het vervolgens weg waardoor je makkelijker kunt ademhalen.
Bij vastzittende hoest gaat het slijm vastzitten.
Het kan ook voorkomen dat de hoest niet weggaat maar (altijd) aanwezig blijft. Dat wordt chronisch hoesten genoemd en komt onder andere vaak voor bij astma, longkanker, COPD, medicijngebruik en maagzuur in de slokdarm.
Waarom hebben we meer last in de nacht ?
Zodra je gaat liggen, ontstaat er meer slijmvorming in de keel en kan zich daar ophopen. Liggen kan meer irritatie geven aan je keel en veroorzaakt een hoestreflex.
Vaak is de lucht droger in de winter doordat de verwarming aanstaat waardoor de keel sneller geprikkeld raakt. De slijmvliezen raken dan sneller uitgedroogd, wat kriebel hoest veroorzaakt.
Daarnaast is er geen afleiding meer zodra je in bed ligt en dan gaat de aandacht al snel naar het hoesten.
Het bed zelf kan ook de bron zijn van het probleem in het geval van een huisstofmijt allergie.
Een lighouding kan leiden tot maagzuur in de slokdarm, wat hoestklachten kan geven.
Oorzaken:
Er kunnen vele oorzaken zijn voor hoesten. De volgende oorzaken kunnen hierbij spelen:
- Een infectie van de luchtwegen of neusbijholtes door een virus of bacterie.
- Astma. Hierbij is hyperactief slijmvlies een kenmerk.
- Verstopte neus en/of neusbijholten.
- Een allergie.
- Maagzuur.
- COPD.
- Longontsteking.
- Longkanker.
- Stoflongen.
- Kaakholteontsteking.
- Tuberculose.
- Kinkhoest.
- Roken.
- Een slecht werkend hart.
- Longembolie; afsluiting van een slagader naar je longen.
- Irritatie van de luchtwegen door bijvoorbeeld rook.
- Obstructie van de luchtwegen door voedsel of een object.
- Een tumor in de luchtwegen.
- Bijwerkingen van medicijnen.
- Onduidelijke oorzaak; het gevoel hebben dat er iets kriebelt in de keel.
Gevolgen hoesten:
Slecht slapen kan een direct gevolg zijn van veel hoesten. Het kan daarnaast ook flink uitputten of zorgen voor overgeven of flauwvallen. In ergere gevallen kunnen hoestaanvallen zelfs ribben breken.
Het kan behoorlijk beperkend zijn voor het sociale leven, want veel hoesten kan door apart slapen relatieproblemen geven. Vaak wordt er letterlijk meer afstand genomen van andere mensen in de nabije omgeving, ook op het werk, uit angst een ander te besmetten of uit schaamte.
Slaap
Het is natuurlijk duidelijk dat (veel) hoesten je nachtrust flink kan verstoren. Het wordt erg lastig om rustig in slaap te kunnen vallen als je iedere keer moet hoesten. Je slaap lijdt hieronder, maar ook die van je partner. En andersom kan natuurlijk ook. Geluid in het algemeen belemmert een goede nachtrust, dus hoesten ook. Vooral bij langdurig, vaak en hard hoesten. Snurken is een andere grote slaapverstoorder.
Het duurt veel langer om in slaap te vallen bij hoestklachten en je kunt vaker wakker worden, wat leidt tot gefragmenteerde slaap. Het gevolg is een subjectief gevoel van slechte slaap, een verminderde slaapkwaliteit en een slaaptekort. Je staat gebroken en vermoeid op.
Langdurig hoesten in bed zorgt vaak ook nog voor piekergedachten en angstgevoelens. Het is normaal om je zorgen te maken over het hoesten zelf en de eventuele gevolgen daarvan op je slaap en gezondheid. Maar piekeren heeft helaas ook een negatief effect op slapen. Stress houdt je wakker en alert waardoor in slaap vallen erg lastig wordt.
Chronisch hoesten kan leiden tot rug- en buikpijn, maar ook tot moeite hebben met het ophouden van de plas. Pijn is ook een extra reden waarom je niet goed kunt slapen. Verder kunnen benauwdheidsproblemen zich voordoen. Goed kunnen ademen in de nacht is ook een voorwaarde voor kwalitatief goede slaap.
Goede nachtrust
Door goed te slapen is de kans kleiner om besmet te raken door een griep- of verkoudheidsvirus, waardoor het risico op hoesten kleiner wordt. Je wordt minder snel ziek omdat je immuunsysteem optimaler werkt en dus beter in staat is om indringers aan te vallen en uit te schakelen.
Maar heb je al een virus onder de leden, dan is goed slapen belangrijk om sneller beter te worden. Slecht slapen zorgt dus voor een verhoogde kans op het krijgen van een infectie door een virus of bacterie. Het lichamelijk herstel vindt ook sneller plaats bij betere slaap.
Slapeloosheid en bijbehorend gebrek aan slaap kan je leven behoorlijk negatief beïnvloeden. Denk aan klachten als; hoofdpijn, vermoeidheid, somberheid, prikkelbaarheid, verminderde concentratie en focus, vaker fouten maken, slechter functioneren op je werk, stemmingswisselingen en een verlaagd reactievermogen. Zulke klachten kunnen ook gevaarlijk zijn in het verkeer en op het werk. Een chronisch slaaptekort verhoogt op de lange termijn zelfs de kans op het krijgen van; kanker, hart- en vaatziekten, diabetes type 2, obesitas of een depressie. Het is belangrijk om regelmatig voldoende kwalitatief goede nachtrust te krijgen om je gezondheid te verbeteren en op een normale manier te kunnen blijven functioneren.
Wat kun je beter niet doen?
In het geval dat je veel slijm hebt met een kleur (groen of bruin) is het belangrijk dat het opgeruimd wordt. Het is dan onverstandig dat je een middel in gaat nemen die het hoesten onderdrukt. Het is niet de bedoeling dat de functie van hoesten wordt tegengehouden.
Als je moet hoesten, kun je het beste gaan staan of zitten.
Je kunt beter niet te snel van een warme naar een koude omgeving gaan en andersom. Adem ook geen rook of een andere stof die prikkelend kan werken op de luchtwegen.
Vermijd het schrapen van je keel, want dat kan je slijmvliezen irriteren. Een schrale keel is het resultaat waarna er een hoestprikkel kan ontstaan. De hoestklachten worden zo in stand gehouden.
Stop met roken. Roken irriteert de luchtwegen. Gebruik verder geen geurkaarsen of parfum in de slaapkamer, want dat kan de luchtwegen onnodig prikkelen.
Tips bij hoesten:
- Drink veel water, maar stop met het drinken een uur voordat je naar bed gaat, anders zul je sneller kans lopen om ‘s nachts naar de wc te moeten gaan.
- Verhoog je hoofd en bovenlichaam in bed met een extra kussen.
- Houd je keel vochtig door te snoepen (drop, zuurtjes, pepermunt). Je keel droogt dan niet uit.
- Neem een eetlepel biologische honing.
- Drink kamillethee met honing zodat je minder een hoestreflex ervaart.
- Verhoog de luchtvochtigheid in de slaapkamer.
- Neus spoelen met een zoutoplossing bij neusverkoudheid. De slijmvliezen blijven dan ook vochtig.
- Ventileer goed; zet een raam open in de nacht voor de nodige frisse lucht.
- Ga stomen met heet water. Dat zorgt ervoor dat vastzittend slijm los komt. Voeg geen menthol of eucalyptus toe, deze kunnen je slijmvliezen juist irriteren.
- Houd je slaapkamer stofvrij.
- Pas ademhalingsoefeningen toe om beter te ontspannen.
- Was je beddengoed regelmatig op 60 graden.
Behandeling arts
Ga naar de huisarts als er bloed of slijmerig bloed wordt opgehoest of wanneer je ademnood ervaart. Dat geldt ook voor hoestklachten die 3 tot 4 weken aanhouden. Bij twijfel; neem altijd contact op met de huisarts. Laat je tijdig naar een longarts of hoestpoli doorsturen.
De behandeling is afhankelijk van de oorzaak van de hoestklachten. De arts of specialist zal dan eerst de juiste oorzaak moeten vaststellen voordat er met een correcte behandeling kan worden gestart. Vraag ook naar de voor- en nadelen van die behandeling. Niet alle hoestproblemen kunnen worden opgelost maar kunnen wellicht wel verbeteren.
In 3 plekken in Nederland; Geldrop, Zwolle en Delft kun je een hoestpoli vinden waar verschillende zorgverleners samenwerken, waar men gespecialiseerd is in hoestklachten.
Hoesten en slapen
Nachtelijk hoesten kan je nachtrust flink verstoren, maar met de juiste aanpak kun je veel klachten verminderen. Kleine aanpassingen in je slaapomgeving en dagelijkse gewoontes maken vaak al een groot verschil. Ga aan de slag met de bovengenoemde tips om het hoesten te verminderen en het slapen te verbeteren.
Gaat de hoest niet over binnen 3 of 4 weken? Dan kun je het beste naar de huisarts gaan.
Onthoud; goed slapen is de basis voor een gezond en waardevol leven!